مقدمه:
مهرماه 1403 نیز شاهد ادامه نقض گسترده و سیستماتیک حقوق بشر در ایران بود. سرکوب مخالفان سیاسی، اعدامهای بیرویه بدون دادرسی عادلانه، افزایش خشونت علیه اقلیتهای قومی و مذهبی، و تداوم تبعیض علیه زنان، نشان میدهد که شرایط حقوق بشر در این ماه نیز بهشدت بحرانی باقی ماند. این گزارش به بررسی موارد مهم نقض حقوق بشر در مهر 1403 میپردازد.
1. اعدامها و حق حیات
در مهرماه 1403، دستکم 41 مورد اعدام در سطح کشور گزارش شد که شامل 34 مورد اجرای حکم و 7 مورد صدور حکم جدید اعدام بود. بسیاری از این اعدامها بدون دادرسی عادلانه و در شرایطی صورت گرفت که متهمان از حق دفاع و دسترسی به وکیل محروم بودند. یکی از موارد برجسته، اعدام علی کاظمی، یکی از معترضان خیابانی در شهر اهواز بود که به اتهام "محاربه" و "اقدام علیه امنیت ملی" اعدام شد، در حالی که شواهد موجود نشان میداد اتهامات وارده به او ساختگی بوده و محاکمهاش بهصورت ناعادلانه و غیرعلنی برگزار شده بود. علاوه بر این، چندین مورد اعدام بهدلایل جرایم مرتبط با مواد مخدر و قتل، بدون برگزاری محاکمههای شفاف صورت گرفت.
2. سرکوب آزادی بیان
مهرماه شاهد سرکوب شدیدتر آزادی بیان و فشارهای فزاینده بر فعالان سیاسی، روزنامهنگاران و کاربران فضای مجازی بود. دستکم 107 مورد بازداشت مرتبط با فعالیتهای سیاسی و مدنی ثبت شد و مجموعاً 5,320 ماه حبس برای فعالان حقوق بشر، روزنامهنگاران و مخالفان سیاسی صادر شد. در این ماه، نیلوفر بیانی، فعال محیط زیست و یکی از چهرههای برجسته جامعه مدنی ایران، مجدداً به اتهام "جاسوسی" به 10 سال حبس محکوم شد. همچنین، شماری از کاربران شبکههای اجتماعی به دلیل انتشار مطالب انتقادی درباره وضعیت کشور، بازداشت و به زندانهای طولانیمدت محکوم شدند. برخی از آنها نیز با احکام شلاق و جریمههای سنگین روبهرو شدند.
3. خشونت علیه اقلیتها
خشونت علیه اقلیتهای قومی و مذهبی در مهرماه 1403 نیز با شدت ادامه یافت. نیروهای مرزبانی در غرب کشور، بهویژه در کردستان، همچنان به تیراندازی به کولبران و سوختبران ادامه دادند که در این ماه منجر به کشته شدن 11 کولبر و زخمی شدن 8 نفر دیگر شد. جامعه بهاییان نیز همچنان با سرکوب شدید مواجه بود و دستکم 14 بهایی به اتهام "تبلیغ علیه نظام" و "جاسوسی" دستگیر و به زندانهای طولانیمدت محکوم شدند. همچنین، در مناطق جنوب شرق ایران، گزارشهایی مبنی بر فشارهای شدید بر جامعه اهل سنت و دستگیری علمای مذهبی مخالف حکومت منتشر شد.
4. زنکشی و خشونت علیه زنان
خشونت علیه زنان در مهرماه 1403 نیز بهطور نگرانکنندهای ادامه داشت. گزارشها حاکی از آن است که دستکم 6 مورد زنکشی در استانهای آذربایجان غربی، کرمانشاه و سیستان و بلوچستان ثبت شد. بسیاری از این موارد ناشی از خشونت خانگی بودند و قربانیان از حمایت قانونی مناسب برخوردار نبودند. علاوه بر این، تعدادی از زنان معترض به قوانین حجاب اجباری، به دلیل شرکت در تظاهرات مسالمتآمیز بازداشت و با مجازاتهایی همچون شلاق و جریمههای سنگین مواجه شدند.
نتیجهگیری:
مهرماه 1403 با تداوم نقض گسترده حقوق بشر در ایران همراه بود. اعدامهای غیرقانونی، سرکوب شدید آزادی بیان، و افزایش خشونت علیه اقلیتها و زنان نشاندهنده تداوم سیاستهای سرکوبگرانه جمهوری اسلامی است. این وضعیت نگرانکننده نیازمند واکنش جدیتر جامعه جهانی و فشار بیشتر بر حکومت ایران است تا از ادامه نقض حقوق شهروندان جلوگیری شود و حقوق انسانی مردم ایران به رسمیت شناخته شود. نهادهای بینالمللی و سازمانهای حقوق بشری باید بیش از پیش تلاش کنند تا از حقوق مردم ایران حمایت کرده و به سرکوبهای مداوم در این کشور پایان دهند.
