در شانزدهمین روز اعتراضات سراسری ایران (دوشنبه ۲۲ دیماه)، قطع کامل اینترنت و تمامی مسیرهای ارتباطی همچنان ادامه دارد؛ وضعیتی که عملاً دسترسی مستقل به اطلاعات و امکان مستندسازی میدانی را به حداقل رسانده است. با وجود این خاموشی، دادهها و مستندات تجمیعی نهادهای حقوق بشری از افزایش چشمگیر تلفات و بازداشتها حکایت دارد. بنا بر آمار تأییدشده، تا این تاریخ ۶۴۶ نفر در جریان اعتراضات جان باختهاند. همزمان، گزارشهایی از تجمع و شعاردهی خانوادههای جانباختگان در بهشتزهرای تهران منتشر شده؛ رخدادی که نشان میدهد اعتراض و دادخواهی حتی در بستر سوگواری نیز ادامه دارد.
وضعیت ارتباطات؛ خاموشی کمسابقه و انسداد اطلاعات
در روز شانزدهم، خاموشی ارتباطی وارد مرحلهای کمسابقه شد:
-
عبور بیش از ۱۰۰ ساعت از قطع گسترده اینترنت
-
اختلال شدید یا قطع عملی اینترنت ثابت و همراه، تماسهای تلفنی و سایر ابزارهای ارتباطی
-
توقف تقریباً کامل اطلاعرسانی عمومی و کاهش شدید امکان راستیآزمایی مستقل
در چنین شرایطی، بخش مهمی از اطلاعات با تأخیر، از مسیرهای محدود و با ریسک بالا به دست میرسد و ترسیم تصویری کامل و بهروز از وضعیت میدانی بسیار دشوار شده است.
آمارهای هرانا تا پایان روز شانزدهم
بر اساس دادههای تجمیعی و راستیآزماییشده تا پایان روز شانزدهم:
تلفات انسانی
-
۵۰۵ معترض جانباخته
-
شامل ۹ کودک (زیر ۱۸ سال)
-
-
۱۳۳ نفر نیروهای نظامی و انتظامی
-
۱ نفر وابسته حکومتیِ غیرنظامی (دادستان)
-
۷ شهروند غیرنظامیِ غیرمعترض
جمع کل تلفات تأییدشده: ۶۴۶ نفر
علاوه بر این، ۵۷۹ گزارش دیگر از موارد مرگ همچنان در دست بررسی و راستیآزمایی قرار دارد.
بازداشتها
-
۱۰٬۷۲۱ نفر بازداشتشده تا این تاریخ
-
۹۷ مورد اعتراف اجباری منتشرشده در رسانههای رسمی یا نزدیک به حکومت
این ارقام—بهگفته هرانا—حداقلی و مبتنی بر دادههای قابل راستیآزماییاند و احتمال افزایش آنها با توجه به شرایط موجود وجود دارد.
تحول میدانی شاخص؛ تجمع در بهشتزهرای تهران
از مهمترین رخدادهای روز شانزدهم، تجمع خانوادههای جانباختگان در بهشتزهرای تهران است. گزارشها و ویدئوهای منتشرشده نشان میدهد خانوادههایی که پیکر عزیزان خود را تحویل گرفته یا به خاک سپردهاند، در محل دفن دست به تجمع و سردادن شعارهای اعتراضی زدهاند.
برگزاری چنین تجمعی:
-
در فضای امنیتی شدید
-
و در شرایط قطع کامل ارتباطات
نشاندهنده تداوم اعتراض و دادخواهی حتی در فضاهای مرتبط با سوگواری است و از پیوند عمیق اعتراضات خیابانی با مطالبات خانوادههای قربانیان حکایت دارد.
روایت رسمی حکومت؛ تداوم چارچوبسازی امنیتی
همزمان با افزایش آمار تلفات:
-
مقامها و رسانههای حکومتی همچنان بر «روایت جعلی» بودن گزارشهای مستقل تأکید دارند.
-
مسئولیت خشونتها به «عوامل خارجی»، «تروریستها» و «اغتشاشگران» نسبت داده میشود.
-
در برخی شهرها تظاهرات حکومتی برگزار و از سوی مقامات عالیرتبه مورد تمجید قرار گرفته است.
-
تهدیدها درباره برخورد «بدون ارفاق» با معترضان، فعالان و حتی افراد منتسب به «تحریک اعتراضات» تشدید شده است.
واکنشها و تحولات بینالمللی (۲۴ ساعت اخیر)
در سطح بینالمللی، روز شانزدهم با واکنشهای تازهای همراه بوده است:
-
مقامهای اروپایی از شدت خشونت اعمالشده ابراز «شوک» کرده و حکومت ایران را به ارائه روایت جعلی متهم کردهاند.
-
رئیس پارلمان اروپا از اعمال محدودیت بر ورود کارکنان دیپلماتیک و نمایندگان جمهوری اسلامی به ساختمانهای این نهاد خبر داده است.
-
برخی دولتهای اروپایی (از جمله فرانسه و سوئد) اقدام به تخلیه کارکنان غیرضروری سفارتخانهها کرده یا به شهروندانشان توصیه به ترک ایران دادهاند.
-
دولتهای آلمان، فرانسه و ایرلند سرکوب «بیرحمانه و نامتناسب» را محکوم و بر توقف فوری خشونت و بازگرداندن اینترنت تأکید کردهاند.
-
در ایالات متحده، مقامها اعلام کردهاند گزینههای مختلف در واکنش به تحولات ایران در حال بررسی است، در کنار اشاره به مسیر دیپلماتیک.
محدودیتهای مستندسازی و ملاحظات امنیتی
قطع کامل ارتباطات:
-
ریسک امنیتی جدی برای شهروندان، خبرنگاران و فعالان ایجاد کرده است.
-
انتقال دادهها، تصاویر و ویدئوها با خطر بالا انجام میشود.
-
احتمال دارد بسیاری از وقایع هرگز بهصورت مستند ثبت نشوند.
هرانا تأکید میکند که آمارهای فعلی حداقلی است و با بهبود دسترسی یا دریافت دادههای تازه، امکان افزایش قابل توجه ارقام وجود دارد.
پسزمینه
اعتراضات سراسری ایران از ۲۸ دسامبر آغاز شده و در ۲۲ دیماه به شانزدهمین روز رسیده است. از روز سیزدهم، با اعمال قطع گسترده اینترنت، کشور عملاً در وضعیت خاموشی اطلاعاتی قرار گرفته است.
در این بستر، افزایش محسوس جانباختگان، تداوم بازداشتهای گسترده، انتشار اعترافات اجباری و اکنون تجمع خانوادههای جانباختگان در بهشت زهرا، تصویری نگرانکننده از تشدید سرکوب و همزمان استمرار مقاومت مدنی و دادخواهی ترسیم میکند.
