دو هفته از آغاز جنگی میگذرد که از ۹ اسفند ۱۴۰۴ وارد مرحلهای آشکار و گسترده شد؛ جنگی که بسیاری از تحلیلگران آن را نتیجه سالها سیاستهای تنشزا، ماجراجوییهای منطقهای و حکمرانی امنیتی جمهوری اسلامی میدانند. در حالی که حاکمیت ایران طی دههها با رویکردی ایدئولوژیک و تقابلی کشور را در مسیر بحرانهای منطقهای قرار داده بود، اکنون پیامدهای آن در قالب جنگی گسترده، تخریب زیرساختها، کشته و زخمی شدن هزاران نفر و آوارگی میلیونها شهروند آشکار شده است.
بر اساس دادههای تجمیعی ثبتشده در طول چهارده روز گذشته، دامنه حملات در سراسر کشور بسیار گسترده بوده و هزاران رویداد نظامی در نقاط مختلف ایران ثبت شده است. این درگیریها تاکنون ۴۷۶۵ مورد تلفات انسانی برجای گذاشتهاند که در میان آنها دستکم ۲۰۵ کودک نیز حضور دارند. علاوه بر این، خسارات گستردهای به زیرساختهای غیرنظامی وارد شده و ۲۰ بیمارستان، ۳۶ مدرسه و ۹۸ ساختمان یا محله مسکونی آسیب دیدهاند.
در کنار این خسارات، بحران انسانی ناشی از جنگ نیز ابعاد نگرانکنندهای یافته است. بر اساس برآوردهای منتشرشده از سوی نهادهای بینالمللی، دستکم ۳.۲ میلیون نفر در داخل ایران آواره شدهاند؛ مردمی که بسیاری از آنان خانههای خود را ترک کرده و به مناطق امنتر یا روستاهای دورتر پناه بردهاند.
همزمان با تشدید فضای جنگی، فضای امنیتی در داخل کشور نیز به شکل محسوسی افزایش یافته است. در همین مدت دستکم ۲۰۳ نفر توسط نیروهای امنیتی بازداشت شدهاند؛ بازداشتهایی که عمدتاً به دلیل انتشار تصاویر حملات، ارسال اطلاعات به رسانهها یا فعالیت در شبکههای اجتماعی صورت گرفته است.
وضعیت راستیآزمایی گزارشها
در طول دو هفته گذشته حجم بسیار بزرگی از اطلاعات و گزارشها از منابع مختلف گردآوری شده است. این دادهها پس از بررسی اولیه و تطبیق با منابع مستقل در سه سطح اعتبار طبقهبندی شدهاند.
بر اساس ارزیابیهای انجامشده:
-
حدود ۵۷ درصد از گزارشها به طور کامل تأیید شدهاند
-
حدود ۹ درصد در مرحله تأیید اولیه قرار دارند
-
۳۴ درصد از دادهها همچنان در مرحله بررسی هستند
این وضعیت نشاندهنده دشواری مستندسازی رویدادها در شرایطی است که ایران همزمان با جنگ، با اختلال شدید ارتباطات و قطع گسترده اینترنت نیز مواجه بوده است.
نمای کلی حملات در دو هفته نخست جنگ
از زمان آغاز درگیریها تا پایان روز چهاردهم جنگ، در مجموع ۵۴۸۰ حمله در قالب ۲۰۶۱ رویداد مستقل در نقاط مختلف ایران ثبت شده است. این آمار نشان میدهد که در بسیاری از موارد، هر رویداد شامل چندین حمله در یک محدوده جغرافیایی یا در یک بازه زمانی کوتاه بوده است.
این حملات در مجموع ۴۷۶۵ مورد تلفات انسانی برجای گذاشتهاند؛ رقمی که شامل کشتهشدگان و مجروحان نظامی و غیرنظامی است.
دامنه جغرافیایی این حملات نیز بسیار گسترده بوده است. دادهها نشان میدهد که هر ۳۱ استان ایران دستکم یک بار هدف حمله قرار گرفتهاند و در مجموع ۲۰۹ شهر در نقاط مختلف کشور با حملات مستقیم یا خسارات ناشی از آن مواجه شدهاند.
این گستردگی نشان میدهد که جنگ عملاً بخش بزرگی از قلمرو ایران را درگیر کرده و محدود به مناطق مرزی یا پایگاههای نظامی نبوده است.
تلفات انسانی
بر اساس دادههای موجود، در دو هفته نخست جنگ ۴۷۶۵ مورد تلفات انسانی ثبت شده است.
در میان این قربانیان:
-
۱۲۹۸ غیرنظامی کشته شدهاند
-
۶۵۴ غیرنظامی مجروح شدهاند
در میان کشتهشدگان غیرنظامی دستکم ۲۰۵ کودک حضور دارند؛ آماری که بار دیگر نشان میدهد قربانیان اصلی جنگها، مردمی هستند که هیچ نقشی در تصمیمهای سیاسی و نظامی ندارند.
در بخش تلفات نظامی نیز:
-
۱۱۲۲ نیروی نظامی کشته شدهاند
-
۲۹ نیروی نظامی مجروح شدهاند
با این حال، به دلیل محدودیت دسترسی به اطلاعات نظامی، احتمال میرود آمار واقعی تلفات نیروهای نظامی بیش از ارقام ثبتشده باشد.
همچنین در میان قربانیان:
-
۱۴ کودک در میان مجروحان ثبت شدهاند
-
۲۹ زن در میان کشتهشدگان
-
۳۰ زن در میان مجروحان
در بخش قابل توجهی از موارد نیز هنوز وضعیت قربانیان مشخص نشده است. در حال حاضر:
-
۵۹۹ مورد مرگ در دسته «نامشخص» قرار دارند
-
۱۰۹۲ مجروح نیز در همین دسته طبقهبندی شدهاند
خاکسپاریها
بر اساس دادههای جمعآوریشده از منابع محلی و گزارشهای میدانی، تاکنون دستکم ۷۳۲ مورد خاکسپاری در نقاط مختلف ایران ثبت شده است.
این آمار لزوماً مربوط به مرگهای همان روزها نیست، زیرا در بسیاری از موارد قربانیان چند روز پس از کشته شدن دفن میشوند.
پراکندگی جغرافیایی حملات
تحلیل توزیع جغرافیایی حملات نشان میدهد که چند استان بیشترین سهم از حملات را داشتهاند.
در میان این استانها، تهران با فاصله قابل توجهی در صدر حملات قرار دارد؛ موضوعی که نشاندهنده تمرکز قابل توجه عملیات نظامی در پایتخت و مناطق اطراف آن است.
ده استان با بیشترین سهم از حملات عبارتاند از:
-
تهران – ۳۹.۵۳٪
-
اصفهان – ۹.۶۱٪
-
خوزستان – ۵.۷۵٪
-
البرز – ۵.۰۱٪
-
هرمزگان – ۴.۳۲٪
-
آذربایجان شرقی – ۳.۹۲٪
-
کرمانشاه – ۳.۸۱٪
-
فارس – ۳.۲۴٪
-
کردستان – ۳.۱۳٪
-
لرستان – ۲.۵۶٪
تمرکز حملات بر این مناطق نشان میدهد که بخش مهمی از عملیات نظامی در اطراف مراکز صنعتی، نظامی و جمعیتی کشور رخ داده است.
ماهیت اهداف مورد حمله
در بخش قابل توجهی از موارد هنوز اطلاعات کافی برای تعیین دقیق نوع هدف وجود ندارد.
بر اساس دادههای موجود:
-
۵۹ درصد از حملات فاقد اطلاعات کافی برای تعیین نوع هدف هستند
-
۱۷ درصد از حملات متوجه اهداف نظامی بودهاند
-
۳ درصد به تأسیسات با کاربری دوگانه مربوط بودهاند
-
۲۱ درصد از حملات خساراتی به اهداف غیرنظامی وارد کردهاند
این آمار نشان میدهد که در کنار اهداف نظامی، بخش قابل توجهی از خسارات واردشده به زیرساختهای غیرنظامی و مناطق شهری مربوط بوده است.
خسارات به زیرساختهای غیرنظامی
در طول دو هفته گذشته، زیرساختهای غیرنظامی در موارد متعددی آسیب دیدهاند.
بر اساس دادههای ثبتشده:
-
۲۰ بیمارستان یا مرکز درمانی آسیب دیدهاند
-
۳۶ مدرسه دچار خسارت شدهاند
-
۹۸ ساختمان یا محله مسکونی آسیب دیدهاند
در برخی موارد، خسارات ناشی از اصابت مستقیم حملات بوده و در برخی دیگر موج انفجار یا پیامدهای ثانویه باعث تخریب شده است.
آسیب به مراکز درمانی میتواند ظرفیت خدمات پزشکی در شرایط بحران را به شدت کاهش دهد و دسترسی شهروندان به درمان را محدود کند.
در حوزه آموزش نیز آسیب به مدارس میتواند پیامدهای بلندمدتی برای کودکان و جوامع محلی داشته باشد.
قطع گسترده اینترنت
همزمان با تشدید جنگ، ایران با یکی از طولانیترین قطعهای اینترنت در سالهای اخیر مواجه شده است.
بر اساس دادههای نهاد بینالمللی پایش اینترنت «نتبلاکس»، پس از ۳۱۲ ساعت اختلال متوالی، سطح اتصال اینترنت در ایران همچنان حدود یک درصد سطح عادی است.
این وضعیت عملاً دسترسی شهروندان به اطلاعات مستقل، هشدارهای ایمنی و گزارشهای میدانی را به شدت محدود کرده است.
قطع اینترنت همچنین روند مستندسازی رویدادهای جنگی و ثبت نقضهای احتمالی حقوق بشر را با دشواری جدی مواجه کرده است.
آوارگی گسترده جمعیت
در پی گسترش درگیریها، حدود ۳.۲ میلیون نفر در داخل ایران آواره شدهاند.
بخش قابل توجهی از این جابجاییها از تهران و شهرهای بزرگ به مناطق شمالی و روستایی کشور صورت گرفته است.
در میان جمعیت آسیبدیده، پناهندگان ساکن ایران بهویژه اتباع افغانستان نیز در وضعیت آسیبپذیرتری قرار گرفتهاند؛ زیرا دسترسی آنان به خدمات اساسی و حمایتهای اجتماعی محدودتر است.
بازداشتها و فضای امنیتی
همزمان با جنگ، فضای امنیتی در داخل کشور نیز تشدید شده است.
در دو هفته گذشته دستکم ۲۳۹ نفر بازداشت شدهاند.
بسیاری از این افراد به دلیل انتشار تصاویر حملات، ارسال ویدئوها یا فعالیت در شبکههای اجتماعی بازداشت شدهاند.
در همین حال، نهادهای امنیتی ایران نسبت به هرگونه اعتراض خیابانی در شرایط جنگی هشدار دادهاند.
نگرانی نهادهای بینالمللی حقوق بشر
برخی نهادهای بینالمللی حقوق بشر هشدار دادهاند که درگیریهای نظامی ممکن است وضعیت حقوق بشر در ایران را وخیمتر کند.
گزارشها نشان میدهد که در کنار جنگ، الگوهای سرکوب داخلی همچنان ادامه دارد؛ از جمله:
-
بازداشتهای گسترده
-
محدودیت آزادی بیان
-
قطع اینترنت
-
فشار بر فعالان مدنی و رسانهها
