در آستانه روز جهانی مبارزه با مجازات اعدام، نهاد دیدهبان حقوق بشر ایران با انتشار گزارشی جامع اعلام کرد که در فاصله ۱۰ اکتبر ۲۰۲۴ تا ۸ اکتبر ۲۰۲۵، دستکم ۱۵۳۰ نفر در ایران اعدام شدهاند. این آمار نسبت به سال گذشته افزایش ۸۰ درصدی را نشان میدهد و بالاترین رقم ثبتشده در یک دهه اخیر به شمار میآید.
در این گزارش آمده است که جمهوری اسلامی ایران، با استفاده از مجازات اعدام بهعنوان ابزار ارعاب سیاسی و کنترل اجتماعی، عملاً آن را به ستون اصلی سیاست سرکوب خود تبدیل کرده است.
این گزارش خواستار توقف فوری اجرای احکام اعدام و حرکت بهسمت لغو کامل این مجازات شده است.
رکورد تازه در اعدامهای حکومتی
دادههای بهدستآمده نشان میدهد که پس از کاهش نسبی آمار اعدامها در سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹، از سال ۲۰۲۱ بار دیگر روند صعودی آغاز شده و در سال ۲۰۲۵ به اوج خود رسیده است.
بیش از ۹۳ درصد از اعدامها بهصورت مخفیانه و بدون اطلاعرسانی رسمی انجام شدهاند؛ این روند آشکارا نشاندهنده سیاست عامدانه حکومت برای پنهان کردن ابعاد واقعی خشونت و اعدامهای خودسرانه است.
آمار تفکیکی نشان میدهد:
-
۸ مورد اعدام در ملأعام انجام شده است.
-
۳ کودک-مجرم زیر ۱۸ سال اعدام شدهاند.
-
۴۷ زن در سال گذشته اعدام شدهاند که نسبت به سال پیش از آن بیش از دو برابر افزایش داشته است.
-
اتهامات مرتبط با مواد مخدر ۴۹٪ از کل اعدامها و اتهامات قتل ۴۳٪ را تشکیل میدهند.
در بسیاری از این پروندهها، احکام اعدام بر اساس اعترافات اجباری تحت شکنجه، بازجوییهای غیرقانونی و محاکمههای چند دقیقهای در دادگاههای انقلاب صادر شدهاند. این روند آشکارا ناقض ماده ۶ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی است که ایران نیز به آن متعهد شده است.
اعدام بهعنوان ابزار حکمرانی فاشیستی
تحلیل دادهها نشان میدهد که افزایش گسترده اعدامها تصادفی نیست؛ بلکه بخشی از سیاست حکومتی جمهوری اسلامی برای ایجاد وحشت و مهار نارضایتیهای اجتماعی است.
در بحبوحه اعتراضات سراسری، بحران اقتصادی، سرکوب زنان و گسترش خشم عمومی، دستگاه قضایی به ابزار کشتار سازمانیافته تبدیل شده است.
اعدام در ایران نه مجازات قانونی، بلکه ابزار سیاسی سرکوب و تثبیت حاکمیت فاشیستی ولایت فقیه است. رژیمی که از صدای مردم میترسد، با اعدام، ترس را به سلاح تبدیل کرده است.
ماشین اعدام در استانها
بر اساس آمار موجود:
-
استان البرز (بهدلیل وجود زندانهای قزلحصار و کرج) با ۱۴.۵٪ از کل اعدامها، بیشترین آمار را دارد.
-
استانهای اصفهان، فارس، خراسان رضوی، و سیستان و بلوچستان در رتبههای بعدی قرار دارند.
-
در استانهای کوچکتر همچون یزد، قم و خراسان جنوبی، نرخ اعدام نسبت به جمعیت در سطح نگرانکنندهای بالاست.
این آمار نشان میدهد که دادگاههای انقلاب در شهرستانها، بدون نظارت عمومی و رسانهای، به ماشین بیصدا اما مهلک اعدام تبدیل شدهاند.
زنان و اقلیتها؛ قربانیان خاموش
اعدام زنان و اقلیتها، بخش دردناک و کمتر دیدهشده این فاجعه است.
در سال گذشته، دهها زن، از جمله زنان بهایی و اقلیتهای مذهبی، بدون محاکمه عادلانه اعدام شدهاند. بسیاری از آنان قربانی خشونت خانگی یا فقر بودند و در روند قضایی هیچ امکانی برای دفاع از خود نداشتند.
اعدام اقلیتهای قومی نیز ادامه یافته است؛ کردها، بلوچها و عربها بیش از نیمی از اعدامشدگان سیاسی و امنیتی را تشکیل میدهند.
نقض سیستماتیک دادرسی عادلانه
در اکثریت قریببهاتفاق پروندهها:
-
متهمان از دسترسی به وکیل مستقل محروم بودهاند،
-
بازجوییها در بازداشتگاههای امنیتی تحت شکنجه انجام شده،
-
دادگاهها در کمتر از نیمساعت تشکیل و حکم صادر کردهاند.
در برخی موارد، اعدامها حتی پیش از ابلاغ حکم به خانوادهها انجام شدهاند.
این موارد مصداق بارز اعدام فراقضایی و غیرقانونی هستند.
لحظهای سرنوشتساز برای اقدام بینالمللی
اعدامهای گسترده، مخفیانه و سیاسی در ایران نقض آشکار حق بنیادین حیات است.
جامعه جهانی نمیتواند در برابر این کشتار خاموش سکوت کند.
از نهادهای بینالمللی خواسته میشود:
-
خواستار توقف فوری اعدامها و لغو مجازات اعدام در ایران شوند،
-
عاملان و قضات صادرکننده احکام اعدام، از جمله مسئولان دادگاههای انقلاب و سازمان زندانها، را در فهرست تحریمهای هدفمند قرار دهند،
-
از گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور اعدامهای فراقضایی و ایران برای نظارت مستقل حمایت کنند،
-
امکان دسترسی خانوادههای قربانیان به حقیقت، عدالت و جبران خسارت را فراهم کنند.
نتیجهگیری
اعدام در جمهوری اسلامی نه قانون، بلکه ابزار قدرت است.
این حکومت برای حفظ خود از هیچ جنایتی فروگذار نیست؛ از شکنجه و تجاوز گرفته تا قتل سازمانیافته با حکم دادگاههای فرمایشی.
اعدام بیش از ۱۵۰۰ انسان در یک سال، نشانه آشکار ماهیت خونریز، فاشیستی و ضدبشری نظام جمهوری اسلامی است.
جامعه جهانی باید بداند: هر اعدام در ایران، تنها جان یک انسان را نمیگیرد، بلکه بخشی از وجدان بشریت را خاموش میکند.
زمان سکوت گذشته است.
اکنون زمان اقدام قاطع، هماهنگ و جهانی علیه این ماشین مرگ حکومتی است —
برای زندگی، برای آزادی، برای ایران.
