از بازار تا خیابان؛ روز دوازدهم اعتراضات با اعتصاب گسترده، «خاموشی دیجیتال» و افزایش بازداشت‌ها

۴۶ شهر در ۲۱ استان؛ بازداشت‌ها از ۲۲۷۷ گذشت، تلفات به ۴۲ نفر رسید

اعتراضات سراسری ایران در روز دوازدهم، پنجشنبه ۱۸ دی ۱۴۰۴، در حالی ادامه یافت که گزارش‌های میدانی از تداوم تجمع‌ها و کنش‌های اعتراضی در دست‌کم ۴۶ شهر از ۲۱ استان حکایت دارد. ویژگی برجسته این روز، گسترش اعتصاب و تعطیلی بازارها—به‌ویژه در مناطق کردنشین—بود؛ به‌گونه‌ای که از پیوستن ده‌ها شهر در استان‌های کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه و ایلام به اعتصاب سخن رفته است.

هم‌زمان، در حوزه سرکوب، دست‌کم ۶۰ بازداشت دیگر در این روز ثبت شد و شمار بازداشت‌شدگان طی ۱۲ روز به بیش از ۲٬۲۷۷ نفر رسید. در میان بازداشت‌شدگان، دست‌کم ۱۶۶ نفر زیر ۱۸ سال و ۴۸ نفر دانشجو گزارش شده‌اند. طی همین بازه، ۴۵ مورد اعتراف اجباری از رسانه‌های حکومتی پخش شده است؛ روندی که در کنار بازداشت‌های گروهی و بدون احراز هویت، تصویر روشنی از گسترش برخوردهای امنیتی و قضایی ارائه می‌کند.

در کنار این تحولات، گزارش‌ها از قطع سراسری اینترنت در شب دوازدهم و اختلال هدفمند در زیرساخت‌ها حکایت دارد؛ وضعیتی که با افت شدید IPv6 و اختلال در اینترنت همراه، تماس‌های اینترنتی و عملکرد فیلترشکن‌ها همراه بوده و فضای کشور را به سمت «خاموشی دیجیتال» سوق داده است.

بر اساس داده‌های به‌روزرسانی‌شده، شمار جان‌باختگان اعتراضات ۱۲ روزه اخیر به ۴۲ نفر رسیده است؛ از جمله ۵ کودک-نوجوان زیر ۱۸ سال و ۸ مأمور/نیروی امنیتی.

زمینه‌های اعتراضات؛ از نارضایتی اقتصادی تا اعتراض سیاسی و اجتماعی

اعتراضات جاری از ۷ دی و در امتداد نارضایتی‌های انباشته اقتصادی و اجتماعی آغاز شد و به‌تدریج از محورهای صنفی–بازاری به کنش‌های خیابانی و سپس به عرصه‌های دانشگاهی گسترش یافت. تداوم فشارهای معیشتی، سقوط توان خرید و احساس بی‌پاسخ‌ماندن مطالبات عمومی، در کنار شکاف عمیق بی‌اعتمادی نسبت به سازوکارهای رسمی پاسخ‌گویی، از جمله محرک‌های اصلی این موج اعتراضی توصیف می‌شود.

در روزهای بعد، الگوی اعتراضات از تجمع‌های پراکنده به شبکه‌ای از تجمع‌ها، شعاردهی‌های شبانه و اعتصاب‌های بازار تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که در روز دوازدهم، اعتصابات و تعطیلی گسترده کسبه در کنار تجمع‌ها، یکی از شاخص‌های برجسته صحنه میدانی بود. هم‌زمان، تشدید برخورد امنیتی—از بازداشت‌های گسترده تا پخش اعترافات اجباری و محدودسازی ارتباطات—باعث شده بخش مهمی از تحولات در فضایی از اختلال اطلاعاتی، قطع ارتباطات و جنگ روایت‌ها جریان یابد.

گستره جغرافیایی و نقاط کانونی اعتراض

بر اساس گزارش‌های جمع‌آوری‌شده، اعتراضات روز دوازدهم در ۴۶ شهر جریان داشت. در تهران، نقاط متعددی به‌عنوان محل تجمع‌ها یا حضورهای محله‌ای گزارش شد؛ از جمله آریاشهر و صادقیه، نارمک، ولیعصر، بلوار کشاورز، یوسف‌آباد، خیابان آزادی (تقاطع اسکندری)، تهرانسر، نازی‌آباد، ستارخان، هفت‌حوض، قیطریه، ونک، پونک (از میدان اصفهانی تا مرزداران)، بلوار کاشانی، چهارراه طالقانی و شهرک آزادی. همچنین گزارش‌هایی از شعاردهی شبانه از داخل خانه‌ها در محدوده هروی و اعتراضات محله‌ای در سعادت‌آباد و جنت‌آباد منتشر شده است. از اسلامشهر نیز گزارش‌هایی از تجمعات خیابانی ارائه شده است. در کنار این موارد، گزارش‌هایی از تعطیلی و اعتصاب بخشی از بازار تهران و تمرکز نیروهای امنیتی در اطراف سبزه‌میدان، خیابان امیرکبیر و مسیر مترو ۱۵ خرداد تا تقاطع ناصرخسرو و سبزه‌میدان منتشر شده است.

در سایر نقاط کشور نیز تجمع‌ها و کنش‌های اعتراضی در شهرهایی از جمله سنندج، کرمانشاه، مریوان، کامیاران، روانسر، سرپل‌ذهاب، سقز، مهاباد، پاوه، همدان، بوکان، اصفهان، بیجار، دهگلان، پیرانشهر، اسلام‌آباد غرب، اردبیل، ایلام، تکاب، سرآبله، سروآباد، قروه، لومار، پیربکران، بروجرد، کرمان، کلاچای، شیراز، آبادان، آستانه اشرفیه، گچساران، بهبهان، تبریز، مشهد، کرج، بابل، دزفول، شاهین‌شهر، گرگان، اهواز، رشت، دامغان، ایرانشهر و رباط‌کریم گزارش شده است.

هم‌زمان در شماری از شهرها گزارش‌هایی از اختلال یا قطع اینترنت یا برق و نیز شنیده‌شدن صدای تیراندازی منتشر شده است.

کشته‌شدگان و قربانیان؛ افزایش نگرانی‌ها درباره استفاده از زور

تا پایان روز دوازدهم، دست‌کم ۴۲ نفر جان خود را از دست داده‌اند که شامل:

• ۲۹ شهروند معترض

• ۸ نیروی امنیتی–نظامی

• ۵ کودک-نوجوان (زیر ۱۸ سال)

حضور کودکان در میان جان‌باختگان، نگرانی‌ها را درباره نحوه مواجهه با اعتراضات و رعایت اصل تناسب در استفاده از زور تشدید کرده است. در کنار کشته‌شدگان، گزارش‌هایی از زخمی شدن شهروندان منتشر شده، اما به دلیل محدودیت دسترسی و اخلال‌های ارتباطی، آمار دقیق مصدومان همچنان در حال تکمیل است.

دانشگاه‌ها و نقش دانشجویان؛ بازداشت ادامه دارد، تجمع امروز گزارش نشد

بر اساس داده‌های تجمیعی، تا این لحظه ۳۴ دانشگاه در جریان اعتراضات مشارکت داشته‌اند و مجموعاً ۴۶ تجمع در محیط‌های دانشگاهی برگزار شده است. با این حال، در روز دوازدهم گزارشی از برگزاری تجمع دانشگاهی مخابره نشد.

در حوزه برخوردهای امنیتی، طی ۱۲ روز گذشته دست‌کم ۴۸ دانشجو بازداشت شده‌اند. از تحولات مشخص روز دوازدهم در فضای دانشگاهی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دانشگاه صنعتی امیرکبیر: گزارش شده امتحانات پایان‌ترم به مدت یک هفته و با اشاره به «شرایط ویژه فعلی» به تعویق افتاده است.

• دانشگاه تهران: شورای صنفی از بازداشت پارسا قباخلو (دانشجوی کارشناسی مهندسی برق) خبر داده و اعلام کرده از وضعیت او اطلاعی در دست نیست.

• وزارت بهداشت: منبع/مقام رسمی مدعی شده تنها «یک دانشجوی علوم پزشکی» بازداشت شده و بازداشت «خارج از محیط دانشگاه» رخ داده است.

شیوه‌های اعتراض و شعارها؛ خیابان و اقتصاد شهری در کنار هم

در روز دوازدهم، شکل‌های کنش اعتراضی متنوع باقی ماند: تجمعات خیابانی و حضورهای محله‌ای در کنار اعتصاب و تعطیلی بازارها. گزارش‌ها از کنش‌های پراکنده و غیرمتمرکز حکایت دارد؛ از جمله حضورهای محله‌ای، بسته‌شدن مقطعی مسیرها، اختلال در رفت‌وآمد و استفاده از روش‌های نمادین و کم‌هزینه برای بیان اعتراض—به‌ویژه در شرایطی که در برخی نقاط اختلال اینترنت و حتی خاموشی گزارش شد.

در برخی شهرها استفاده از گاز اشک‌آور برای متفرق کردن تجمع‌ها گزارش شده و در بعضی نقاط نیز شنیده‌شدن صدای تیراندازی فضای اعتراضی را تحت فشار امنیتی قرار داده است. از نظر محتوایی نیز شعارها عمدتاً در دو محور قابل دسته‌بندی است:

1. نارضایتی معیشتی و فشار اقتصادی

2. انتقادهای ساختاری–سیاسی نسبت به شیوه حکمرانی، بی‌پاسخ‌ماندن مطالبات و اعتراض به سرکوب

این هم‌زمانی نشان می‌دهد برای بخش بزرگی از معترضان، بحران اقتصادی و بحران حکمرانی دو روی یک مسئله واحد تلقی می‌شوند.

بازداشت‌ها و تشدید برخورد امنیتی؛ افزایش پرونده‌سازی و فشار بر جامعه

در روز دوازدهم دست‌کم ۶۰ بازداشت جدید گزارش یا احراز هویت شد و شمار بازداشت‌شدگان در ۱۲ روز به بیش از ۲٬۲۷۷ نفر رسید؛ با این حال، با توجه به گزارش‌های ناقص از برخی مناطق، احتمال می‌رود رقم واقعی بالاتر باشد. در همین بازه، ۴۵ مورد اعتراف اجباری نیز گزارش شده است. در میان بازداشت‌شدگان، ۴۸ دانشجو و ۱۶۶ فرد زیر ۱۸ سال ثبت شده‌اند.

از کرمانشاه گزارش‌هایی از بازداشت خشونت‌آمیز توسط افراد لباس‌شخصی دریافت شده است. در بهبهان و اردبیل نیز شاهدان از تیراندازی نیروهای امنیتی گزارش داده‌اند.

در کنار برخوردهای خیابانی، نشانه‌هایی از گسترش برخورد قضایی و امنیتی نیز گزارش شده است؛ از جمله اعلام دستگیری «شبکه سازمان‌یافته» در ازنا با نسبت‌دادن آن به جریان‌های سیاسی خاص، و نیز گزارش‌هایی درباره پرونده‌سازی برای برخی چهره‌ها و برندها/فروشگاه‌ها در تهران با محوریت رصد فضای مجازی.

احضارها و فشارهای بیرون از خیابان؛ کنترل روایت، تهدید، تماس و پرونده‌سازی

گزارش‌های روز دوازدهم نشان می‌دهد فشار امنیتی به خیابان محدود نمانده و طیفی از تهدیدهای رسانه‌ای، تماس‌های تلفنی، پیامک، احضارهای غیررسمی و فشار صنفی را نیز شامل شده است. در این چارچوب، ویدئویی تهدیدآمیز منتسب به یک نهاد اطلاعاتی منتشر شده که در آن ادعا شده «شعاردهندگان در منازل» شناسایی شده‌اند و امکان برخورد و بازداشت مطرح شده است. همچنین گزارش شده در حوزه صنفی، با برخی کاسبان برای بازگشایی مغازه‌ها تماس گرفته و آنان را تهدید کرده‌اند.

در حوزه رسانه‌ای، گزارش‌هایی از محکومیت احضار و تهدید روزنامه‌نگاران از سوی نهادهای بین‌المللی مرتبط با آزادی مطبوعات منتشر شده است.

اخلال در اینترنت و «خاموشی دیجیتال»؛ قطع سراسری و اختلال هدفمند

در شب دوازدهم، گزارش شد اینترنت به‌صورت گسترده قطع شده و کشور به سمت وضعیت «خاموشی دیجیتال» پیش رفته است. هم‌زمان داده‌های فنی از افت شدید IPv6 حکایت دارد؛ وضعیتی که می‌تواند مستقیماً اینترنت همراه، اپلیکیشن‌ها، تماس‌های اینترنتی و عملکرد بسیاری از فیلترشکن‌ها را مختل کند. در گزارش‌های میدانی نیز از قطع و وصل گسترده اینترنت و در مواردی حتی قطع آنتن تلفن همراه خبر داده شده است.

جزئیات محدودیت‌های ارتباطی گزارش‌شده در برخی شهرها:

• بیجار: اینترنت به‌صورت قطع‌و‌وصل

• خرم‌آباد: قطع اینترنت و دشواری ارسال ویدئو

• نیشابور: گزارش قطع کامل اینترنت و امکان ارسال متن با دشواری

• کرج (گوهردشت): قطع اینترنت و سپس قطع آنتن تلفن همراه؛ گزارش شده تنها تلفن ثابت قابل استفاده بوده

• آمل: اختلال ارتباطی همراه با گزارش قطع برق خیابان‌های اصلی

اعتصاب‌ها و اعتراضات صنفی؛ محور اقتصادی به میدان اصلی اضافه شد

روز دوازدهم با گسترش کم‌سابقه اعتصاب‌ها و تعطیلی بازارها همراه بود—به‌ویژه در مناطق لر و کردنشین. اعتصاب در شهرهایی مانند سنندج، بوکان، کامیاران، دهگلان، سقز، قروه، پاوه، سروآباد، روانسر، اسلام‌آباد غرب، سرپل‌ذهاب و کرند غرب گزارش شده است.

در تهران نیز گزارش‌ها از تداوم تعطیلی و کسادی در بازارها و مراکز تجاری در کنار استقرار سنگین نیروهای امنیتی در محدوده‌های مرکزی حکایت دارد.

در کنار مناطق کردنشین و تهران، اعتصاب و تعطیلی مغازه‌ها در شهرهای دیگری نیز گزارش شده است؛ از جمله اراک، همدان، خرم‌آباد، آبیک، بروجرد، قزوین، اصفهان، اردبیل، بندرعباس، بندر دیلم، شیراز، خمینی‌شهر، کرج، شهرضا، نورآباد ممسنی، کازرون، تبریز، ارومیه و زنجان.

واکنش‌ها؛ حمایت‌ها در بیرون، امنیتی‌سازی در داخل

واکنش‌های خارجی

گزارش‌ها از ادامه موضع‌گیری‌ها و اظهارات حمایتی برخی مقام‌ها و نهادهای خارجی نسبت به حق اعتراض و نگرانی از سرکوب حکایت دارد؛ از جمله هشدارها درباره برخورد خشونت‌آمیز و تاکید بر حق اعتراض مسالمت‌آمیز.

واکنش‌های داخلی (حکومتی)

در فضای رسمی، محور اصلی واکنش‌ها بر امنیتی‌سازی اعتراضات، تاکید بر «مداخله خارجی» و هم‌زمان رصد فضای مجازی و تهدید قضایی–امنیتی متمرکز بوده است. همچنین روایت‌هایی درباره نشست‌های امنیتی و تاکید بر «جنگ ترکیبی» منتشر شده است. در عین حال، برخی مقام‌ها در سطح دولت از ضرورت پرهیز از هدف قرار دادن معترضان سخن گفته‌اند، اما هم‌زمان روند بازداشت‌ها و پرونده‌سازی ادامه داشته است.

واکنش‌های داخلی (مدنی، صنفی و چهره‌ها)

بیانیه‌ها و واکنش‌هایی از سوی طیفی از سینماگران، تشکل‌های فرهنگی، نهادهای حقوق کودک و چهره‌های شناخته‌شده در محکومیت سرکوب و حمایت از حق اعتراض گزارش شده است. همچنین اعتصاب گسترده کسبه در مناطق کردنشین به‌عنوان یکی از نمودهای پیوند اعتراض خیابانی با اعتراض اقتصادی برجسته بوده است.

بازداشت‌ها

بازداشت‌های فردی با احراز هویت

۱- عیسی فروغی – دهدشت، روستای گچی – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲- جابر فروغی – دهدشت، روستای گچی – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳- ایمان فروغی – دهدشت، روستای گچی – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۴- جمال عسکری – دهدشت، روستای گچی – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۵- اصغر وحدت – دهدشت، روستای گچی – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۶- پویا براتی – دهدشت، روستای گچی – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۷- رضا مرادی – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۸- مصطفی گلزار – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۹- محسن کامیاب – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۰- محمد صیفوری – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۱- ابراهیم پیشوایی – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۲- مرتضی سرحدی – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۳- امیر مظهری – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۴- احد صیفوری – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۵- آرمان مسعودی – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۶- ستاره فارغی – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۷- فریبرز عباسی – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۸- یزدان فعله‌گری – سنقر – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۹- کمال مهدوی – هرسین – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲۰- حسن رستمی نامداری – کرمانشاه – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲۱- پوریا بمخشت – کرمانشاه – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – دانشجو
۲۲- ماهان دبیری‌پور – کرمانشاه – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲۳- فاطمه حاتمی‌نژاد – سبزوار – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲۴- احمدرضا فرهادی توپکانلو – سبزوار – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲۵- مهسا بصیر توانا – رشت – وضعیت: آزاد
۲۶- پارسا قباخلو – تهران – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – دانشجو
۲۷- پژمان پارسا – شیراز، خیابان یقطین – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲۸- مسلم کامیاب – سنقر – محل نگهداری: زندان سنقز – وضعیت: بازداشت
۲۹- امیرحسین تک‌باز – کرج – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳۰- اسد عابدی – یاسوج – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳۱- حمیدرضا اسماعیل‌پور – بجنورد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳۲- سینا محمدی – دزفول – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳۳- امیرپارسا نشاط – تهران، شهرک غرب – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳۴- ناصر توقیری – همدان – محل نگهداری: بازداشتگاه وزارت اطلاعات همدان – وضعیت: بازداشت
۳۵- حسن محمدی سقایی – بهبهان – وضعیت: آزاد
۳۶- صدرالله محمدی سقایی – بهبهان – وضعیت: آزاد

بازداشت‌های گروهی یا بدون احراز هویت

۱- ۱ شهروند – بروجرد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲- ۲ شهروند – ملارد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – اعترافات اجباری
۳- ۱ شهروند – نورآباد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۴- ۹ شهروند – مهریز – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۵- ۱ شهروند – نامشخص – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – اعترافات اجباری
۶- ۱ شهروند – بهارستان، سبزدشت – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – زیر ۱۸ سال، اعترافات اجباری
۷- ۱ شهروند – نامشخص – وضعیت: نامعلوم
۸- ۱ شهروند – ازنا – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۹- ۱ شهروند – جهرم – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۱۰- ۱ شهروند – مشهد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت

در نهایت؛ روز دوازدهم، روز هم‌افزایی خیابان و بازار در برابر سرکوب و خاموشی

روز دوازدهم اعتراضات با هم‌زمانی سه روند برجسته شد: ادامه تجمع‌های پراکنده در شهرهای متعدد، گسترش اعتصاب‌های صنفی به‌ویژه در مناطق لر و کردنشین، و تشدید فشارهای امنیتی همراه با موج تازه بازداشت‌ها. در کنار این‌ها، قطع سراسری اینترنت در شب دوازدهم و اختلال هدفمند زیرساخت‌ها، میدان اطلاع‌رسانی را محدودتر و جنگ روایت‌ها را پررنگ‌تر کرد. با این حال، تداوم اعتراضات و تغییر شکل آن در خیابان و اقتصاد شهری نشان می‌دهد این موج، علی‌رغم سرکوب و محدودسازی، همچنان ظرفیت بازتولید و گسترش را حفظ کرده است.