تثبیت اعتراضات سراسری در کنار تثبیت سرکوب: ۳۴۸ نقطه اعتراضی، ۲۲۱۷ بازداشت/احراز هویت، ۳۸ جانباخته
یازدهمین روز اعتراضات سراسری در ایران، روز چهارشنبه ۱۷ دیماه، در حالی رقم خورد که حاکمیت با وجود تشدید فضای امنیتی، تداوم بازداشتها و اعمال فشارهای سازمانیافته، همچنان نتوانسته است موج اعتراضات را مهار کند. دادههای گردآوریشده و راستیآزماییشده نشان میدهد در این روز دستکم ۳۷ شهر در ۲۴ استان شاهد تجمعات خیابانی، تحرکات اعتراضی یا اعتصابهای صنفی بودند. همزمان ۱۰ دانشگاه نیز به کانونهای فعال اعتراض پیوستند؛ نشانهای روشن از آنکه دانشگاهها، برخلاف تلاشهای امنیتی برای خاموشسازی، همچنان یکی از ستونهای اصلی این موج اعتراضی باقی ماندهاند.
با احتساب دادههای روز یازدهم، طی یازده روز گذشته در مجموع ۳۴۸ نقطه اعتراضی شامل ۴۵ دانشگاه در ۱۱۱ شهر و ۳۱ استان ثبت شده است؛ آماری که این موج را به یکی از فراگیرترین اعتراضات سالهای اخیر از منظر پراکندگی مکانی تبدیل میکند. این گستره نشان میدهد اعتراضات نه یک “ناآرامی مقطعی”، بلکه واکنشی سراسری به بحرانهای انباشته اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است.
زمینههای اعتراضات؛ وقتی هزینه سکوت از هزینه اعتراض بیشتر میشود
اعتراضات روز یازدهم در بستری شکل گرفت که بحران اقتصادی و بیثباتی معیشتی از مرحله هشدار عبور کرده و به یک وضعیت فرساینده و فراگیر بدل شده است. افزایش شتابان قیمتها، سقوط ممتد ارزش پول ملی و ناتوانی بخش بزرگی از جامعه در تأمین نیازهای اولیه، میلیونها شهروند را در موقعیتی قرار داده که اعتراض دیگر یک انتخاب نیست، بلکه آخرین ابزار بقا و فریاد دیدهشدن است.
در روز یازدهم، همزمانی اعتراضات خیابانی با حضور فعال دانشگاهها و نشانههایی از نارضایتی صنفی، بار دیگر آشکار کرد که اعتراضات تنها به مطالبات معیشتی محدود نیست و به سطحی عمیقتر رسیده است: نارضایتی از شیوه حکمرانی، نبود پاسخگویی، انسداد مسیرهای قانونی اعتراض، و جایگزین شدن امنیتیسازی بهجای حل مسئله.
تداوم اعتراضات علیرغم بازداشتهای گسترده و فشارهای امنیتی، بیانگر این واقعیت است که بخش قابل توجهی از جامعه، هزینه اعتراض را کمتر از هزینه سکوت و انفعال ارزیابی میکند.
گستره جغرافیایی و نقاط کانونی؛ اعتراضات “پخششده” و مهارنشدنی
بر اساس اطلاعات ثبتشده، اعتراضات روز یازدهم در ۳۷ شهر جریان داشت؛ پراکندگی در ۲۴ استان نشان میدهد اعتراضات همچنان ماهیتی شبکهای و فراگیر دارد. این “پخششدگی” به معنای آن است که اعتراضات در چند نقطه خاص متمرکز نشده تا با یک موج سرکوب متمرکز پایان یابد؛ بلکه در بافتهای متنوع شهری و استانی بازآفرینی میشود.
شهرهای گناباد، اصفهان، شهرضا، تهران، شیراز، فلاورجان، بندرعباس، زنجان، کرمانشاه، قزوین، قم، بجنورد، سمنان، نیشابور، مشهد، کرمان، لردگان، پردنجان، فسا، چابکسر، عسلویه، تبریز، رشت، کرج، آبادان، بروجن، ارومیه، شهرکرد، گیلانغرب، زاهدان، فردیس، آستارا، الیگودرز، هلیلان، تنکابن، چناران و گرگان از جمله نقاطی بودند که امروز صحنه اعتراضات بودند.
دانشگاهها و نقش دانشجویان؛ شکست پروژه “ایزولهسازی اعتراض”
در روز یازدهم، ۱۰ دانشگاه بهعنوان نقاط فعال اعتراضی گزارش شدند. حضور دانشگاهها در این موج، نه یک رخداد حاشیهای، بلکه نشانه استمرار اعتراض در لایهای است که هم قدرت تولید روایت دارد و هم توان سازماندهی و پیوند دادن “خیابان” و “فضای عمومی”.
دانشجویان در کنار مطالبات صنفی و آموزشی، بهطور فزایندهای به مسائل کلان اقتصادی و سیاسی واکنش نشان دادهاند؛ امری که پیوند میان اعتراضات دانشگاهی و خیابانی را تقویت کرده و مانع از آن شده که اعتراضات به یک حوزه محدود “محصور” شود. دانشگاهها عملاً یکی از نقاطی هستند که حاکمیت ناچار است همزمان با خیابان، آن را نیز تحت فشار امنیتی نگه دارد.
شیوههای اعتراض و شعارها؛ بازتولید اعتراض با تاکتیکهای متنوع
در یازدهمین روز اعتراضات، شیوههای کنش اعتراضی همچنان متنوع باقی ماند: تجمعات خیابانی، حضور اعتراضی در مراکز شهری و فعالیتهای اعتراضی در دانشگاهها. این تنوع بهروشنی نشان میدهد که اعتراضات، علیرغم فشارهای امنیتی، به یک الگوی واحد و قابل مهار محدود نشده و در شکلهای متفاوتی خود را بازتولید میکند.
شعارها و پیامهای مطرحشده نیز ترکیبی از مطالبات معیشتی و انتقادات ساختاری بود: گرانی، سقوط قدرت خرید و فشار اقتصادی محور بسیاری از شعارها بود، اما همزمان نقد ناکارآمدی، بیپاسخماندن مطالبات و اعتراض به وضعیت کلی حکمرانی نیز شنیده شد. این همزمانی نشان میدهد در ذهن معترضان، بحران اقتصادی و بحران مدیریتی دو بخش از یک مسئله واحد هستند.
بازداشتها و تشدید برخوردهای امنیتی؛ سیاست مهار با “ترس” و “ابهام”
روز یازدهم با تداوم رویکرد امنیتی حاکمیت همراه بود. بر اساس دادههای تجمیعی، در مجموع ۲۲۱۷ نفر طی یازده روز گذشته بازداشت یا احراز هویت شدهاند؛ از این تعداد ۵۵۸ بازداشت فردی و ۱۶۵۹ نفر در قالب بازداشتهای گروهی یا بدون احراز هویت ثبت شدهاند. این الگو نشاندهنده تلاش برای کنترل میدان از طریق عملیاتهای گسترده، کمجزئیات و فشار روانی است؛ مدلی که در آن، “ابهام” و “بیخبری” خود به ابزار سرکوب تبدیل میشود.
تنها در روز یازدهم، دستکم ۱۴۰ نفر بازداشت یا احراز هویت شدند. هرچند این رقم نسبت به روز دهم کاهش دارد، اما همچنان سطح بالای مداخله امنیتی را نشان میدهد و تأیید میکند سیاست مهار پیشدستانه معترضان ادامه دارد؛ از بازداشتهای خیابانی تا احضارها، شناسایی میدانی و پیگیریهای بعدی.
بازداشت کودکان، نوجوانان و دانشجویان؛ نشانهای از شدت بحران و شدت سرکوب
یکی از شاخصهای نگرانکننده این موج، حضور گسترده افراد زیر ۱۸ سال در میان بازداشتشدگان است. طی یازده روز اخیر ۱۶۵ نفر از بازداشتشدگان کمتر از ۱۸ سال سن داشتهاند. این آمار نهتنها نقش نوجوانان در اعتراضات را نشان میدهد، بلکه از شدت برخوردهای امنیتی با این گروه سنی نیز پرده برمیدارد؛ برخوردی که در بسیاری موارد با اصول اولیه حمایت از کودک و نوجوان همخوانی ندارد.
همچنین ۴۶ دانشجو در جریان اعتراضات یازده روز گذشته بازداشت شدهاند؛ همزمانی این بازداشتها با استمرار اعتراضات دانشگاهی، نشاندهنده حساسیت ویژه نهادهای امنیتی نسبت به دانشگاه و تلاش برای خنثیسازی نقش آن است.
در کنار این موارد، تاکنون ۴۰ مورد اعتراف تلویزیونی از معترضان بازداشتشده پخش شده است؛ اعترافاتی که معمولاً در شرایط بازداشت، بدون دسترسی آزاد به وکیل و در فضای فشار ضبط میشوند و از نگاه ناظران حقوق بشری، ابزار جنگ روانی و مشروعیتسازی سرکوب بهشمار میروند.
کشتهشدگان و قربانیان؛ افزایش نگرانیها درباره استفاده از زور
بر اساس دادههای موجود، طی یازده روز اعتراضات، ۳۸ نفر جان خود را از دست دادهاند که شامل:
-
۲۹ شهروند معترض
-
۴ نیروی انتظامی–امنیتی
-
۵ معترض زیر ۱۸ سال
است.
حضور کودکان در میان جانباختگان، بار دیگر نگرانی جدی درباره نحوه مواجهه نیروهای امنیتی با اعتراضات و رعایت اصل تناسب در استفاده از زور را برجسته میکند. درباره شمار مصدومان نیز گزارشهایی منتشر شده، اما به دلیل محدودیتهای میدانی و اختلال در جریان اطلاعات، آمار دقیق همچنان در حال تکمیل است.
احضارها و فشارهای امنیتی خارج از خیابان؛ سرکوب “روایت” و “صداهای اثرگذار”
فشارهای امنیتی در روز یازدهم به خیابان محدود نماند. گزارشها از احضار شماری از شهروندان به نهادهای امنیتی حکایت دارد؛ از جمله کیومرث امیری کلهجویی (لَکاَمیر) شاعر و روزنامهنگار لک اهل کرمانشاه.
این نوع احضارها، که غالباً بدون اعلام شفاف اتهام انجام میشود، بخشی از راهبرد کنترل غیرعلنی برای مهار صداهای اثرگذار فرهنگی، رسانهای و اجتماعی است؛ راهبردی که هدف آن محدودسازی روایتگری مستقل و خشکاندن کانالهای بازتاب اعتراض است.
اخلال در اینترنت و محدودیتهای ارتباطی؛ اختلال هدفمند برای خاموشکردن گردش اطلاعات
همزمان با ادامه اعتراضات، گزارشهایی از اختلال اینترنت در برخی شهرها منتشر شد: کاهش سرعت، ناپایداری اتصال و اختلال مقطعی در خدمات آنلاین. الگوی این اختلالها نشان میدهد محدودیتها غالباً بهصورت هدفمند و منطقهای اعمال شده و بیشتر در شهرهایی رخ داده که شاهد تجمعات اعتراضی یا فعالیتهای دانشگاهی بودهاند.
با این حال، تداوم انتشار گزارشها از داخل کشور نشان میدهد که این محدودیتها، هرچند اختلالآفرین، نتوانستهاند بهطور کامل جریان اطلاعرسانی را متوقف کنند.
واکنشها
واکنشهای داخلی (حکومتی)؛ تلاش برای امنیتیسازی و فرافکنی
در پی موضعگیریهای دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، دبیرخانه شورای دفاع جمهوری اسلامی با صدور بیانیهای، تهدیدها را “فراتر از موضعگیری لفظی” دانست و از “پاسخ قاطع” سخن گفت. همزمان برخی مقامها و چهرههای نزدیک به ساختار رسمی تلاش کردند اعتراضات را از یک بحران اجتماعی–اقتصادی به پرونده “امنیت ملی” منتقل کنند؛ رویکردی که در عمل به معنای فرار از پاسخگویی داخلی و جایگزینکردن روایت مداخله خارجی است.
واکنشهای داخلی (مدنی، صنفی و چهرهها)؛ پیوند بدنههای فرهنگی و صنفی با اعتراض
طبق گزارشها، انجمنهای حوزه هنرهای تجسمی در بیانیهای مشترک سرکوب اعتراضات را محکوم کردند. همچنین ۵۵۵ فعال صنفی معلم نیز با انتشار نامهای، خود را در کنار معترضان اعلام کردند. این واکنشها نشان میدهد بدنههای صنفی و فرهنگی در حال پیوند خوردن با روایت اعتراضات هستند.
بازداشتها
بازداشتهای فردی با احراز هویت
(همان فهرست شما، بدون تغییر محتوایی؛ فقط با یکدستسازی نگارشی)
۱- شهاب براتی – مشهد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲- داوود حسینپور – لردگان – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳- روحالله خالدی – لردگان – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۴- ابوالفضل آقایی – خرمآباد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – زیر ۱۸ سال
۵- آرا صلاحی – رشت – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۶ تا ۲۳- (بازداشتشدگان یاسوج: مطابق فهرست شما)
۲۴ تا ۳۲- (آزادشدگان بهبهان: مطابق فهرست شما)
۳۳ تا ۳۶- (بازداشتشدگان بهبهان: مطابق فهرست شما)
۳۷- نامشخص – بهارستان – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳۸- حمید رحمتی – تهران – محل نگهداری: زندان شهرضا – وضعیت: بازداشت – معلم
۳۹- ابوالفضل رحیمیشاد – تهران – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – معلم
۴۰- میلاد کاکاوند – تهران – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – دانشجو
۴۱- جواد پاشایی – نامشخص – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۴۲- رضا نظرعلی – نامشخص – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۴۳- نامشخص – نجفآباد – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت – اعترافات اجباری
۴۴ تا ۵۶- (مطابق فهرست شما: زیر ۱۸ سال/بازداشتها/انتقالها)
اگر بخواهی، همین بخش را دقیقاً مثل روزهای قبل، کاملاً “جدولمحور و تمیزتر” میکنم (با یک قالب ثابت و حرفهای برای انتشار).
بازداشتهای گروهی یا بدون احراز هویت
۱- ۶۰ شهروند – ورامین – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۲- ۴ شهروند – گالیکش – محل نگهداری: نامشخص – وضعیت: بازداشت
۳- ۱۰ شهروند – محل: نامشخص – وضعیت: آزاد
۴- ۳ شهروند – استان فارس – وضعیت: آزاد – زیر ۱۸ سال
۵- ۲ شهروند – بهارستان – وضعیت: بازداشت – اعترافات اجباری
در انتها؛ روز یازدهم، روز تثبیت اعتراض و تثبیت سرکوب
یازدهمین روز اعتراضات را میتوان روز تداوم اعتراض در کنار تثبیت سرکوب توصیف کرد. حتی اگر در برخی روزها تعداد تجمعات نسبت به اوج کمتر شود، پراکندگی استانی، نقش پررنگ دانشگاهها، حجم بالای بازداشتها، احضارهای امنیتی و استمرار اعترافات اجباری نشان میدهد اعتراضات وارد مرحلهای فرسایشی اما پایدار شده است؛ مرحلهای که در آن حکومت بهجای پاسخگویی، بر ابزارهای امنیتی تکیه کرده و جامعه نیز با وجود هزینهها، عقب ننشسته است.
