مقدمه
بهمنماه ۱۴۰۳، همچنان شاهد گسترش و تشدید نقض حقوق بشر در ایران بود. از اعدامهای گسترده و بیرحمانه گرفته تا سرکوب شدید آزادی بیان، بازداشتهای خودسرانه، و خشونتهای سازمانیافته علیه زنان، کودکان و اقلیتها، جمهوری اسلامی بار دیگر نشان داد که پایبند به هیچیک از موازین حقوق بشری نیست. این گزارش مروری بر مهمترین موارد نقض حقوق بشر در ماه گذشته ارائه میدهد و نشان میدهد که چگونه سرکوب سیستماتیک، پایههای عدالت و آزادی را در ایران از بین میبرد.
۱. حق حیات و اعدامهای گسترده
اعدام همچنان یکی از ابزارهای اصلی جمهوری اسلامی برای ایجاد ترس و کنترل جامعه است. در بهمنماه، دهها حکم اعدام صادر و اجرا شد که در بسیاری از این موارد، دادرسی عادلانه رعایت نشده است.
نمونهها:
- شریفه محمدی، فعال کارگری، بار دیگر در دادگاه انقلاب رشت به اعدام محکوم شد. این حکم پیشتر در دیوان عالی کشور نقض شده بود، اما مجدداً تأیید شد.
- پژمان سلطانی، از بازداشتشدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ در بوکان، به اعدام محکوم شد. او در دادگاهی غیرشفاف متهم به قتل یک نیروی امنیتی شد.
- اعدام سه زندانی در زندان قزلحصار کرج به اتهام قتل. هیچگونه شفافیتی در پرونده آنها وجود نداشت.
- یک زندانی زن در زندان ساری اعدام شد؛ اطلاعات کمی درباره روند دادرسی او در دست است.
تأثیر:
اعدامهای گسترده، نهتنها جان افراد را میگیرد، بلکه فضایی از وحشت را در جامعه ایجاد میکند و اعتماد عمومی به دستگاه قضایی را از بین میبرد.
۲. سرکوب آزادی بیان و بازداشتهای خودسرانه
در بهمنماه، بیش از ۱۰۰ مورد بازداشت به دلایل سیاسی و عقیدتی گزارش شد. افراد زیادی به دلیل انتقاد از جمهوری اسلامی در فضای مجازی یا شرکت در اعتراضات مسالمتآمیز بازداشت شدند.
نمونهها:
- ماشالله کرمی، پدر محمدمهدی کرمی، معترض اعدامشده، به یک سال حبس محکوم شد.
- دو شهروند بریتانیایی در کرمان به اتهامات امنیتی بازداشت شدند.
- شماری از معترضان مقابل دانشگاه تهران که به حصر خانگی رهبران سیاسی اعتراض داشتند، بازداشت شدند.
تأثیر:
این بازداشتها، سرکوب بیشتر آزادی بیان و ایجاد فضایی از ترس و خفقان را نشان میدهد.
۳. نقض حقوق زندانیان و شرایط غیرانسانی در زندانها
زندانیان سیاسی و عقیدتی در زندانهای ایران با بدترین شرایط ممکن نگهداری میشوند.
نمونهها:
- ناهید شیرپیشه، مادر پویا بختیاری، در زندان زنجان اقدام به خودکشی کرد و بدون رسیدگی پزشکی، به سلول انفرادی منتقل شد.
- حامد قرهاوغلانی، زندانی سیاسی در زندان ارومیه، در اعتراض به شرایط زندان دست به اعتصاب غذا زد.
- زینب جلالیان، زندانی سیاسی محکوم به حبس ابد، همچنان از خدمات پزشکی محروم است.
تأثیر:
نقض حقوق زندانیان باعث افزایش فشارهای جسمی و روحی بر آنها شده و از سوی دیگر، وضعیت وخیم زندانها را برجستهتر میکند.
۴. سرکوب اقلیتهای مذهبی و قومی
اقلیتهای مذهبی و قومی همچنان هدف آزار و تبعیض سیستماتیک جمهوری اسلامی هستند.
نمونهها:
- دهها شهروند بهائی در اصفهان و تهران به جرم پیروی از اعتقادات مذهبیشان بازداشت شدند.
- عبدالبصیر شاهوزهی، روحانی اهل سنت، پس از احضار به دادگاه در ایرانشهر بازداشت شد.
- چندین فعال ترک (آذربایجانی) در دادگاه انقلاب تبریز محاکمه شدند.
تأثیر:
این سرکوبها باعث حذف اقلیتهای مذهبی و قومی از عرصه عمومی و افزایش مهاجرت اجباری آنها شده است.
۵. قتلهای ناموسی و خشونت علیه زنان
خشونت علیه زنان در ایران به شکل نگرانکنندهای در حال افزایش است.
نمونهها:
- یک زن قربانی کودکهمسری در شوشتر توسط پدر و برادرش به قتل رسید.
- حمیده زراعی، معترض به حجاب اجباری، به دلیل امتناع از رعایت حجاب، به زندان لاکان رشت منتقل شد.
- یک زن در تهران قربانی اسیدپاشی شد؛ متهم همسر او بود.
تأثیر:
قتلهای ناموسی و سرکوب زنان، نشاندهنده حضور قوانین تبعیضآمیز و عدم حمایت از قربانیان خشونتهای خانوادگی و اجتماعی است.
۶. نقض حقوق کودکان و دانشآموزان
بسیاری از کودکان در ایران تحت خطر خشونت، محرومیت از آموزش و شرایط نامساعد اجتماعی قرار دارند.
نمونهها:
- ۶ دانشآموز در سانحه واژگونی اتوبوس در کرمان کشته شدند.
- یک دختر ۹ ساله در سنندج توسط نامادری خود مورد شکنجه شدید قرار گرفت.
- یک دختر ۱۵ ساله در قروه به دلیل ازدواج اجباری خودکشی کرد.
تأثیر:
عدم حمایت از حقوق کودکان و شرایط نامساعد آموزشی، نسل آینده ایران را در معرض آسیبهای جدی قرار داده است.
۷. نقض حقوق کارگران و اعتراضات صنفی
حقوق کارگران در ایران همچنان پایمال میشود و فعالان صنفی سرکوب میشوند.
نمونهها:
- اصغر امیرزادگان، معلم و فعال صنفی، به سه سال حبس محکوم شد.
- کارگران کارخانه ذوب آهن خزر گیلان در اعتراض به عدم دریافت حقوق خود تجمع کردند.
- کسبه بازار تهران در اعتراض به گرانی و نرخ ارز دست به اعتصاب زدند.
تأثیر:
عدم پرداخت حقوق کارگران و سرکوب اعتراضات صنفی، به بحران اقتصادی و افزایش فقر در جامعه دامن میزند.
۸. واکنشهای بینالمللی به سرکوب در ایران
- مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل، نسبت به حکم اعدام پخشان عزیزی هشدار داد و آن را نقض آشکار حقوق بشر خواند.
- پارلمان فرانسه نقض حقوق زنان در ایران را محکوم کرد و خواستار توقف اعدامها شد.
- ۱۲۵ نماینده پارلمان اروپا افزایش سرکوب زنان بهائی در ایران را محکوم کردند.
نتیجهگیری
گزارش ماهانه از وضعیت حقوق بشر در بهمنماه ۱۴۰۳، نشاندهنده تشدید سرکوب سیاسی، افزایش اعدامها، گسترش خشونت علیه زنان و کودکان، و فشارهای بیشتر بر اقلیتهای مذهبی و قومی است. جامعه جهانی باید نسبت به این بحران جدی واکنش نشان دهد و جمهوری اسلامی را برای این نقضهای آشکار حقوق بشری پاسخگو کند.
ایران امروز در سایه سرکوب و اختناق قرار دارد، اما هیچ حکومتی نمیتواند حقیقت را برای همیشه سرکوب کند. مستندسازی این جنایات و تلاش برای آگاهیرسانی، گامی مهم برای تحقق عدالت است.
