اعتراضات و اعتصاب بازاریان و شهروندان در شهرهای مختلف ایران، روز ششم خود را پشت سر گذاشت. در شش روز اخیر، دستکم ۱۱۳ نقطه در ۴۶ شهر از ۲۲ استان شاهد تجمعات اعتراضی، اعتصابات صنفی و تحرکات خیابانی بودهاند. در جریان این اعتراضات، دهها شهروند بازداشت شده و دستکم ۸ معترض جان خود را از دست دادهاند. گزارشهای میدانی همچنین از افزایش محسوس خشونت نیروهای انتظامی–امنیتی و گسترش دامنه بازداشتها در روز ششم حکایت دارد.
اعتراضاتی که از روز دوشنبه با تجمع و اعتصاب بازاریان در تهران آغاز شد، روز جمعه ۱۲ دیماه برای ششمین روز متوالی ادامه یافت. همزمان با گسترش جغرافیایی اعتراضات، فضای امنیتی در بسیاری از شهرها تشدید شده و گزارشهای متعددی از توسل نیروهای امنیتی به خشونت، استفاده از گاز اشکآور، شلیک سلاحهای ساچمهای و بازداشت شهروندان معترض منتشر شده است.
زمینههای اعتراضات
موج جدید اعتراضات در شرایطی شکل گرفته که فشارهای اقتصادی بر اقشار مختلف جامعه به مرحلهای بیسابقه رسیده است. افزایش شتابدار نرخ ارز، تورم فزاینده، رکود بازار و تضعیف مداوم ارزش پول ملی، بخش بزرگی از فعالان صنفی و شهروندان را با بحران معیشتی جدی مواجه کرده است.
در روزهای منتهی به آغاز اعتراضات، نرخ ارز از مرز ۱۴۰ هزار تومان عبور کرد و همزمان بازار سرمایه با افت شاخصها و خروج سرمایه روبهرو شد. این تحولات، از دید ناظران اقتصادی، نشانهای از کاهش اعتماد عمومی به سیاستهای اقتصادی و نبود چشمانداز روشن برای بهبود وضعیت معیشتی ارزیابی شده است. تعطیلی یا نیمهتعطیلی واحدهای صنفی، ناتوانی کسبوکارهای خرد در ادامه فعالیت و گسترش اعتصابات، از پیامدهای مستقیم این وضعیت بوده است.
جغرافیای اعتراضات
بر اساس اطلاعات راستیآزماییشده، تجمعات اعتراضی در روز ششم در دستکم ۱۷ شهر از ۱۳ استان گزارش شده است. شهرهایی از جمله سبزوار، اسفراین، نیشابور، مشهد، همدان، فردیس، گوهردشت، خرمآباد، قزوین، تهران، پرند، فولادشهر، زاهدان، مرودشت، هفشجان، جونقان، یاسوج و قم شاهد تداوم اعتراضات بودهاند.
در زاهدان، شهروندان پس از نماز جمعه در خیابانهای دانشگاه و خیام تجمع کرده و شعارهای اعتراضی سر دادند.
در مرودشت، اعتراضات در قالب تجمعات خیابانی و همچنین در جریان مراسم خاکسپاری یکی از جانباختگان اعتراضات شکل گرفت و شهروندان با سردادن شعارهای اعتراضی نارضایتی خود را ابراز کردند.
همچنین ویدیوهایی از مراسم خاکسپاری داریوش انصاری بختیاروند در فولادشهر منتشر شده که نشاندهنده حضور گسترده شهروندان در این مراسم است. این شهروند معترض در شامگاه چهارشنبه ۱۰ دیماه در جریان اعتراضات هدف تیراندازی نیروهای انتظامی–امنیتی قرار گرفت و جان خود را از دست داد.
در مجموع، تا زمان تنظیم این گزارش، ۱۱۳ تجمع اعتراضی در شش روز اخیر در ۴۶ شهر از ۲۲ استان ثبت شده است. همچنین ۱۵ تجمع دانشجویی در ۱۳ دانشگاه بخشی از این آمار را تشکیل میدهد.
شیوههای اعتراض و شعارها
بررسی ویدیوها و گزارشهای میدانی نشان میدهد شعارهای سر دادهشده عمدتاً معطوف به مطالبات معیشتی، اقتصادی و سیاسی با ریشه در حقوق بنیادین شهروندان بوده است. اعتراض به وضعیت اقتصادی، انتقاد از ساختار قدرت، مطالبه عدالت و مخالفت با محدودیتهای آزادیهای فردی و اجتماعی، از محورهای اصلی این شعارها بودهاند.
در روز ششم، صحنههای اعتراضی به مراسم خاکسپاری جانباختگان نیز کشیده شد و شهروندان در آرامگاهها با سردادن شعارهای اعتراضی، نارضایتی خود را بیان کردند. استمرار این شعارها در شهرهای مختلف، بیانگر همپوشانی مطالبات صنفی، معیشتی و سیاسی و عمق نارضایتیهای انباشته در جامعه است.
برخورد نیروهای انتظامی–امنیتی و موارد خشونت
گزارشهای روز ششم از تداوم و تشدید خشونت نیروهای انتظامی–امنیتی حکایت دارد. در قم، مأموران برای متفرق کردن معترضان از گاز اشکآور استفاده کردند و گزارشهایی از بهکارگیری سلاحهای ساچمهای منتشر شد.
در تهران، ویدیوهایی از برخورد خشونتآمیز مأموران ضدشورش با شهروندان معترض، از جمله تلاش برای بازداشت یک زن معترض در محله نارمک، منتشر شده است.
در زاهدان، یاسوج، فردیس و خرمآباد نیز گزارشهایی از استفاده از گاز اشکآور و شنیدهشدن صدای تیراندازی منتشر شده است. در مرودشت، یک شهروند به نام خداداد شیروانی در روزهای گذشته هدف شلیک نیروهای امنیتی قرار گرفت و جان خود را از دست داد؛ مراسم خاکسپاری وی در روز ششم با حضور گسترده شهروندان برگزار شد.
همچنین گزارشهایی از شلیک به خودروهای عبوری، تیراندازی بدون اخطار و مجروحشدن شدید معترضان در شهرهایی مانند کوهدشت دریافت شده است. مجموع این دادهها نشاندهنده الگوی مستمر استفاده از خشونت برای مهار اعتراضات است.
بازداشتها و فشارهای امنیتی
در روز ششم اعتراضات، گزارشهای متعددی از افزایش بازداشت شهروندان منتشر شد. بنا بر اطلاعات دریافتی، ۱۵ زن بازداشتی به زندان اوین منتقل شدهاند که برخی از آنها به دلیل مصدومیت به بهداری منتقل شدهاند.
همچنین بازداشت چند نوجوان ۱۶ ساله در شهرهایی مانند گچساران و یاسوج گزارش شده است.
علاوه بر این، دهها شهروند در شهرهای مختلف از جمله تهران، زاهدان، کرمانشاه، ایلام، همدان، اصفهان، خرمآباد و گرگان بازداشت شدهاند. در بسیاری از موارد، محل نگهداری، اتهامات انتسابی و وضعیت حقوقی بازداشتشدگان نامشخص است.
همزمان، انتشار ویدیوهایی حاوی اعترافات اجباری شهروندان بازداشتی از سوی رسانهها و کانالهای نزدیک به نهادهای امنیتی ادامه یافته است؛ ویدیوهایی که شرایط ضبط آنها روشن نیست و با اصول دادرسی عادلانه مغایرت دارد.
واکنشها
با ورود اعتراضات به روز ششم، مقامات جمهوری اسلامی و رسانههای وابسته، همزمان با تداوم سرکوب میدانی، تلاش کردهاند روایت اعتراضات را به «مداخله خارجی» و «تهدید امنیت ملی» تقلیل دهند. هشدارهای تهدیدآمیز مقامات سیاسی، امنیتی و نظامی در کنار اعمال فشار بر رسانهها، نشاندهنده تلاش حاکمیت برای کنترل همزمان خیابان و روایت عمومی است.
در سطح بینالمللی، نگرانیهایی نسبت به خشونت علیه معترضان و نقض حقوق بنیادین شهروندان ابراز شده و بر لزوم احترام به آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز تأکید شده است.
جمعبندی نهایی روز ششم
اعتراضاتی که با اعتصاب بازاریان در تهران آغاز شد، در ششمین روز خود به حرکتی گسترده با ابعاد صنفی، معیشتی، اجتماعی و سیاسی تبدیل شده است. گسترش جغرافیایی اعتراضات، افزایش بازداشتها، تداوم جانباختن معترضان و تشدید خشونت نیروهای امنیتی، بیانگر بحرانی عمیق و حلنشده در ساختار حکمرانی و معیشت کشور است.
در مقابل، واکنش حاکمیت همچنان بر سرکوب امنیتی، روایتسازی رسانهای و اعمال فشار چندلایه متمرکز بوده است؛ رویکردی که نهتنها به کاهش اعتراضات منجر نشده، بلکه بر دامنه و شدت نارضایتیها افزوده است.
