در روز سیودوم اعتراضات، محور تحولات بیش از هر چیز بر سه خط اصلی استوار بود: ادامه سیاست کنترل ارتباطات با بازگشت محدود اینترنت، تداوم چرخه بازداشتها در فاز پساسرکوب و تشدید فشار اقتصادی-روانی بر خانوادهها از مسیر وثیقههای سنگین، و افزایش وزن پرونده ایران در سطح بینالمللی با تمرکز بر بحث تروریستی اعلام شدن سپاه پاسداران و تحریم مسئولان سرکوب. کنار هم قرار گرفتن این روندها نشان میدهد سرکوب صرفاً به میدان خیابان محدود نمانده و در سه سطح «ارتباطات، سازوکار قضایی-امنیتی و دیپلماسی» در حال تثبیت است.
۱) استمرار محدودسازی ارتباطات؛ بازگشت محدود اینترنت و پیامدها
در روز سیودوم، یکی از برجستهترین مؤلفههای پسلرزههای امنیتی همچنان محدودسازی ارتباطات بود. پس از دورهای که گزارشها از حدود سه هفته قطع یا اختلال شدید اینترنت حکایت داشت، دادهها و روایتهای میدانی نشان میدهد اینترنت بینالمللی برای بخشی از کاربران بهصورت محدود بازگشته است. با این حال، الگوی دسترسی همچنان «عادی» نشده و بسیاری از کاربران با فیلترینگ شدید، قطعیهای مقطعی و دسترسی گزینشی مواجهاند.
این وضعیت عملاً به شکلگیری یک «دسترسی طبقهبندیشده» انجامیده است؛ الگویی که در آن برخی سرویسها تنها برای گروههای خاص یا مسیرهای محدود قابل استفاده میشود و اکثریت کاربران با محدودیتهای پایدار روبهرو هستند. نتیجه عملی این سیاست، کاهش ظرفیت اطلاعرسانی مستقل و دشوارتر شدن مستندسازی رخدادهاست؛ بهویژه در شرایطی که بخش مهمی از گزارشهای میدانی و روایتهای خانوادهها همچنان با تأخیر و هزینه بالا منتشر میشود.
پیامدهای اقتصادی و اجتماعی محدودسازی اینترنت نیز در روز سیودوم بهطور مستقیم گزارش شده است. فعالان حوزه کسبوکارهای آنلاین از سقوط قابل توجه فروش و فلج شدن چرخه سفارشگیری، پرداخت و توزیع سخن گفتهاند؛ خصوصاً کسبوکارهایی که تکیه اصلیشان بر شبکههای اجتماعی، درگاههای پرداخت و ارتباط مستقیم با مشتری است. همزمان، محدودیت ارتباطات ریسکهای امنیتی را برای مجروحان و خانوادهها نیز تشدید کرده است: پیگیری وضعیت بازداشتشدگان، هماهنگی کمکرسانی و حتی مراجعه به مراکز درمانی در چنین فضایی دشوارتر و پرریسکتر میشود.
۲) واکنش خارجی؛ حمایت فرانسه از تروریستی اعلام شدن سپاه و موضع رئیس پارلمان اروپا
در عرصه بینالمللی، روز سیودوم شاهد برجستهتر شدن بحث «ابزارهای فشار» علیه جمهوری اسلامی بود؛ بهویژه با تمرکز بر نقش سپاه پاسداران در سرکوب اعتراضات. دو محور اصلی در این روز برجسته است: تشدید گفتمان سیاسی در اروپا درباره سپاه و پیوند دادن آن به ارزیابیها درباره سرکوب و کشتار معترضان.
در یک سوی ماجرا، مقامهای فرانسوی از حمایت پاریس برای قرار گرفتن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا سخن گفتهاند و همزمان بر استفاده از ابزار تحریم—از جمله محدودیت سفر و مسدودسازی داراییها—علیه مسئولان سرکوب تأکید کردهاند. این موضعگیری با مطالبههایی مانند توقف اعدامها، پایان دادن به محدودسازی دیجیتال و فراهم شدن امکان فعالیت سازوکارهای بینالمللی حقیقتیاب نیز همراه شده است.
در سوی دیگر، رئیس پارلمان اروپا نیز موضعی صریح اتخاذ کرده و تروریستی معرفی کردن سپاه را «وظیفه تاریخی» اروپا دانسته و آن را در چارچوب مسئولیتپذیری بینالمللی در قبال سرکوب و کشتار معترضان مطرح کرده است. همچنین گزارشهایی از ادعای وجود اجماع گسترده در سطح کشورهای عضو اتحادیه اروپا درباره این موضوع منتشر شده است. مجموعه این مواضع نشان میدهد پرونده ایران همچنان در دستور کار دیپلماتیک و رسانهای غرب فعال است و مسیر فشارهای سیاسی میتواند وارد مرحلههای تازهتری شود.
۳) تداوم بازداشتها و سرکوب ادامهدار؛ بیخبری و بحران وثیقههای سنگین
با وجود فروکش نسبی فاز خیابانی اعتراضات، دادههای روز سیودوم نشان میدهد چرخه بازداشت و پروندهسازی ادامه دارد و در موارد متعدد با بیخبری از محل نگهداری، انتقال به بازداشتگاههای امنیتی و فشار بر خانوادهها همراه است. گزارشهای تجمیعی از چندین شهر به بازداشتهای گروهی اشاره دارد؛ از پروندههای چندنفره در تهران، قائن و مشهد تا فهرستهای بزرگتر در شهرهای مختلف. در کنار این موارد، روایتهای رسمی و نیمهرسمی نیز از بازداشت دهها نفر در برخی استانها و شهرها در ارتباط با اعتراضات سراسری سخن گفتهاند.
این وضعیت، تصویر یک فاز مشخص را پررنگ میکند: «پساسرکوب». در این مرحله، بازداشتها بهعنوان ابزار کنترل اجتماعی و پیشگیری از بازگشت اعتراضات، حتی پس از کاهش تجمعات ادامه مییابد؛ رویکردی که هدف آن فرسایش شبکههای اجتماعی و افزایش هزینههای فردی و جمعی اعتراض است.
یکی از ابعاد معنادار این مرحله، هدف گرفتن گروههای حرفهای و شبکههای حمایتی است. در این چارچوب، گزارشهایی از بازداشت یک پزشک در اصفهان با اتهاماتی مرتبط با کمک به مجروحان مطرح شده و همزمان درباره ریسک مراجعه مجروحان به بیمارستانها نیز روایتهایی منتشر شده است؛ وضعیتی که میتواند چرخه درمان را مختل کند و ترس از پیگرد را به حوزه سلامت منتقل سازد. همچنین گزارشهایی درباره بازداشت و احضار در جامعه فرهنگی (از جمله سینماگران) و افزایش فشارهای امنیتی در زندانها منتشر شده که نشاندهنده تلاش برای کنترل «صداهای مرجع» و جلوگیری از تداوم همصدایی با اعتراضات است.
وثیقههای سنگین؛ اهرم فرسایشی علیه خانوادهها
در کنار بازداشتها، بحران وثیقههای سنگین به یکی از نقاط فشار اصلی بر خانوادهها تبدیل شده است. گزارشها از افزایش چشمگیر مبالغ وثیقه حکایت دارد؛ بهنحوی که در برخی روایتها، رقم وثیقهها با معیارهای غیرمتعارف بالا میرود و خانوادهها علاوه بر فشار مالی، با موانع اداری و رویههای فرساینده برای تودیع وثیقه مواجه میشوند.
این سیاست عملاً دو کارکرد همزمان دارد:
۱) آزادی موقت را برای بسیاری ناممکن یا بسیار دشوار میکند.
۲) خانوادهها را وارد چرخهای از فشار اقتصادی، اضطراب و فرسایش روانی میکند.
در چنین شرایطی، حتی وقتی قرار وثیقه صادر میشود، «امکان عملی آزادی» لزوماً فراهم نیست؛ زیرا تودیع وثیقه، تبدیل سند یا پذیرش تضامین با سختگیریهای متعدد روبهرو میشود.
آمار بهروزشده (تجمیعی) تا پایان روز سیودوم
بر اساس دادههای تجمیعی ثبتشده تا پایان روز سیودوم:
-
تعداد تجمعات/اعتراضات ثبتشده: ۶۵۸
-
تعداد شهرهای درگیر (بدون تکرار): ۲۰۲
-
تعداد استانهای درگیر (بدون تکرار): ۳۱
-
مجموع بازداشتها: ۴۲٬۴۸۶
-
بازداشت افراد زیر ۱۸ سال: ۳۲۶
-
بازداشت دانشجویان: ۷۰
-
پخش اعترافات اجباری: ۲۷۰ مورد
-
احضار به نهادهای امنیتی: ۱۱٬۰۲۷ مورد
-
مجروحان با جراحات شدید: ۱۱٬۰۱۸ نفر
-
جانباختگان تأییدشده: ۶٬۳۷۳ نفر
-
معترضان: ۵٬۹۹۳ نفر
-
کودکان (زیر ۱۸ سال): ۱۱۳ نفر
-
نیروهای حکومتی/وابسته: ۲۱۴ نفر
-
غیرمعترض/غیرنظامی: ۵۳ نفر
-
-
جانباختگان در حال بررسی: ۱۷٬۰۹۱ نفر
جمعبندی روز سیودوم
روز سیودوم در حالی سپری شد که اینترنت، با وجود بازگشت محدود، همچنان در چارچوب کنترل گزینشی و ناپایدار قرار دارد و آثار اقتصادی و اجتماعی آن پابرجاست. همزمان بازداشتها و پروندهسازی وارد فاز پساسرکوب شده و وثیقههای سنگین به اهرمی مؤثر برای فرسایش خانوادهها و محدود کردن امکان آزادی موقت بازداشتشدگان تبدیل شده است. در عرصه خارجی نیز مواضع تازه اروپا و فرانسه درباره تروریستی اعلام شدن سپاه و ضرورت پاسخگویی، نشان میدهد پرونده سرکوب و مطالبه مسئولیتپذیری بینالمللی همچنان فعال است و در سطح دیپلماتیک و رسانهای رو به تشدید میرود.
