در سیامین روز اعتراضات سراسری، سه روند اصلی همزمان ادامه یافت: تداوم قطع و اختلال اینترنت و سختتر شدن دسترسی عمومی به اطلاعات، استمرار بازداشتها و افزایش فشارهای امنیتی، و تشدید نگرانیها درباره امنیت مراکز درمانی برای مجروحان. در کنار این تحولات، واکنشهای بینالمللی نسبت به فشار بر روزنامهنگاران و گزارشهای مربوط به انتقال مجروحان از بیمارستان به بازداشتگاهها نیز تداوم یافت؛ روندی که نشان میدهد سیاست سرکوب، تنها به خیابان محدود نمانده و به حوزه «اطلاعرسانی» و حتی «فضای درمان» نیز گسترش یافته است.
۱) استمرار اختلال و قطع اینترنت؛ فشار بر اطلاعرسانی و تبعات اقتصادی
در روز سیام، قطع و اختلال گسترده اینترنت همچنان یکی از مهمترین ابزارهای حکومت برای مهار جریان اطلاعرسانی و کاهش توان سازماندهی معترضان بود. بنا بر گزارشها، قطعی اینترنت وارد روز هجدهم شده و همزمان محدودسازی ابزارهای دور زدن فیلترینگ نیز تشدید شده است؛ وضعیتی که دسترسی شهروندان به اطلاعات، ارتباط با خانوادهها، خدمات آنلاین و رسانههای مستقل را با اختلال جدی مواجه میکند.
در بعد اقتصادی نیز به پیامدهای سنگین این انسداد اشاره شده است. بر اساس روایت منتشرشده، وزیر ارتباطات هزینه قطع اینترنت را «روزانه پنج هزار میلیارد تومان» عنوان کرده؛ رقمی که صرفاً به کسبوکارهای آنلاین محدود نمیشود و اثر آن بر معیشت خانوارها، فعالیت اقتصادی خرد و متوسط، خدمات بانکی و چرخه تجارت قابل مشاهده است.
در کنار این موارد، گزارشهای تحلیلی برخی رسانهها نیز قطع اینترنت را نشانهای از بحران در حکمرانی ارتباطات دانستهاند؛ با این تأکید که انسداد گسترده، علاوه بر محدودکردن انتقال خبر و تصویر، به کاهش اعتماد عمومی و افزایش فضای بیاطمینانی و آسیبهای اقتصادی منجر میشود.
۲) فشار بر روزنامهنگاران و کنترل روایت؛ بازداشت عکاسان و امنیتیسازی مستندسازی
در ادامه کنترل اطلاعات، واکنشهای بینالمللی نسبت به برخوردهای امنیتی با خبرنگاران و فعالان رسانهای نیز ادامه یافت. طبق گزارشهای منتشرشده، از بازداشت دو عکاس خبری خبر داده شده است: حامد عراقی (در تهران) و آرتین غضنفری (در مشهد) که گفته شده پس از تفتیش منزل و توقیف تجهیزات بازداشت شده است.
همزمانی این برخوردها با تداوم قطعی اینترنت، تصویری از یک راهبرد همزمان ارائه میدهد: قطع ارتباطات برای کاهش انتشار خبر و فشار بر خبرنگاران/عکاسان برای محدودسازی تولید محتوا و مستندسازی میدانی. مجموعه این عوامل نشان میدهد کنترل اطلاعات در روز سیام، از سطح «فیلترینگ» فراتر رفته و به «انسداد»، «امنیتیسازی فعالیت رسانهای» و «افزایش هزینه گزارشگری» رسیده است.
۳) تشدید موج بازداشتها و برخوردهای امنیتی
در روزهای منتهی به روز سیام، گزارشها از استمرار بازداشتهای گسترده در شهرهای مختلف حکایت دارد. در کنار بازداشتهای پراکنده، خبرهایی از بازداشتهای گروهی نیز منتشر شده؛ از جمله گزارش بازداشت بیش از ۳۰۰ شهروند در استان سمنان و همچنین بازداشت دستکم ۵۴ شهروند در شهرهایی مانند یزد، زنجان و ملارد.
در سطح فردی نیز گزارشهایی از بازداشت افراد با پیشینهها و هویتهای متنوع—از جمله نویسنده، شاعر و شهروندان متعلق به اقلیتهای مذهبی—منتشر شده که نشان میدهد دامنه برخوردهای امنیتی محدود به یک گروه مشخص نیست. همچنین تداوم پخش اعترافات اجباری و همزمان بیخبری خانوادهها از وضعیت بازداشتشدگان، بهعنوان بخشی از سیاست ارعاب و روایتسازی گزارش شده است.
۴) بیمارستان؛ از فضای درمان تا میدان امنیتی
یکی از محورهای برجسته روز سیام، افزایش گزارشها درباره ترس مجروحان از مراجعه به مراکز درمانی و نگرانی از تعقیب و بازداشت افراد زخمی در بیمارستانها است. وزارت بهداشت بهطور ضمنی به وجود این نگرانی اشاره کرده و اعلام کرده مراجعه به مراکز درمانی «نگرانی ندارد» و از مجروحان خواسته از درمان در خانه خودداری کنند. همچنین گفته شده در روزهای گذشته حدود ۳۰۰۰ مجروح به مراکز درمانی مراجعه کردهاند.
با این حال، در سطح بینالمللی گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران نسبت به گزارشهای متعدد درباره «ربایش مجروحان از بیمارستانها» و انتقال آنان به بازداشتگاهها ابراز نگرانی شدید کرده و این اقدام را نقض آشکار حق دسترسی به درمان دانسته است. در روایتهای منتشرشده، گفته میشود نیروهای امنیتی پس از شناسایی مجروحان مرتبط با اعتراضات، آنان را از بیمارستان خارج کرده و بازداشت میکنند؛ روندی که علاوه بر کاهش مراجعه مجروحان، خطر تشدید آسیب و افزایش مرگومیر ناشی از عدم درمان را بالا میبرد.
در همین زمینه، گزارشهایی از فشار بر کادر درمان و تهدید یا بازداشت پزشکان و پرستاران منتشر شده و گفته شده بیش از ۴۰۰۰ پزشک با امضای بیانیهای، برخوردهای امنیتی با کادر درمان را محکوم کردهاند. در مجموع، «فضای درمان» در روزهای اخیر بیش از پیش امنیتی شده و دسترسی آزاد و امن به مراقبت پزشکی با تهدیدهای جدی مواجه است.
۵) مواضع داخلی؛ تکذیبها و روایتسازی سختگیرانه
در مواضع داخلی، بخشی از رسانههای نزدیک به قدرت با ادبیاتی تهدیدآمیز، هرگونه گمانهزنی درباره «عفو یا آزادی بازداشتشدگان» را رد کرده و بر تداوم رویکرد سختگیرانه تأکید کردهاند. از سوی دیگر، اداره کل زندانهای تهران گزارشهایی درباره نگهداری معترضان مجروح در زندان فشافویه و عدم دسترسی آنان به خدمات درمانی را تکذیب کرده است؛ تکذیبیهای که در سایه گزارشهای متعدد حقوق بشری و نگرانی خانوادهها، با تردید و حساسیت دنبال میشود.
همزمان برخی مقامهای محلی و نظامی نیز با ارائه روایتهایی از تلفات نیروهای حکومتی و آمارهای محدود استانی، تلاش کردهاند تصویر مورد نظر خود را از وضعیت ارائه دهند؛ روایتی که معمولاً برای توجیه استمرار برخورد امنیتی و تداوم سرکوب در فضای رسانهای رسمی برجسته میشود.
آمار بهروزشده (تجمیعی) تا پایان روز سیام
بر اساس دادههای تجمیعی ثبتشده تا پایان روز سیام اعتراضات:
-
تعداد تجمعات/اعتراضات ثبتشده: ۶۵۱
-
تعداد شهرهای درگیر (بدون تکرار): ۲۰۰
-
تعداد استانهای درگیر (بدون تکرار): ۳۱
-
مجموع بازداشتها: ۴۱٬۸۸۰
-
بازداشت دانشجویان: ۶۲
-
پخش اعترافات اجباری: ۲۴۵
-
احضار به نهادهای اطلاعاتی/امنیتی: ۱۱٬۰۲۴
-
مجروحان با جراحت شدید: ۱۱٬۰۰۹
-
جانباختگان تأییدشده: ۶٬۱۲۶
-
معترضان: ۵٬۷۷۷
-
کودکان (زیر ۱۸ سال): ۸۶
-
نیروهای وابسته به حکومت: ۲۱۴
-
غیرمعترض/غیرنظامی: ۴۹
-
-
جانباختگان در حال بررسی: ۱۷٬۰۹۱
جمعبندی روز سیام
روز سیام اعتراضات در حالی سپری شد که قطع اینترنت و محدودسازی ابزارهای دسترسی همچنان یکی از عناصر ثابت کنترل روایت باقی مانده و در کنار آن بازداشتهای گسترده، افزایش احضارها و تداوم اعترافات اجباری گزارش شده است. همزمان، امنیتیشدن مراکز درمانی و نگرانی از تعقیب و بازداشت مجروحان به یکی از بحرانهای تازه در حوزه حقوق بشر تبدیل شده و حق دسترسی امن به درمان را با تهدید جدی مواجه کرده است. مجموع این تحولات نشان میدهد سیاست سرکوب در روز سیام نیز ادامه یافته و آمارهای تجمیعی از گسترش پیامدهای انسانی و اجتماعی این روند حکایت دارد.
